Strikte regels
In Europa en Nederland gelden strikte regels voor de concentraties vervuilende stoffen in de lucht. Zo mogen de gemiddelde concentraties stikstofdioxide en fijn stof per jaar niet hoger zijn dan 40 microgram per kubieke meter (μg/m3). Verder mag het daggemiddelde niveau fijn stof niet meer dan 35 dagen boven de 50 μg/m3 uitkomen. Deze normen gelden vanaf 10 meter van de rand van de weg en tunnelmonden. Bovendien hebben de grenswaarden betrekking op alle plekken waar mensen kunnen verblijven, dus niet alleen bij woningen of scholen.

Wat is luchtkwaliteit?
Luchtkwaliteit wordt ondermeer uitgedrukt in concentraties stikstofdioxide en fijn stof. Stikstofdioxide (NO2) is een gas. Fijn stof (PM10) is een verzamelnaam voor kleine stofdeeltjes in de lucht. De concentraties stikstofdioxide worden met name veroorzaakt door het verkeer. De concentratie fijn stof is voor ongeveer 57% van natuurlijke oorsprong. Zo komt in onze lucht van nature zeezout en bodemstof voor. Voor het overige deel zijn industrie, de landbouw, huishoudens en het verkeer bronnen van fijn stof. Voor verkeer ontstaan de stofdeeltjes bij de verbranding van diesel en in mindere mate door slijtage van de banden en het wegdek.

Luchtvervuiling kan zich via de wind over grote afstanden verspreiden en is niet aan landsgrenzen gebonden. Het meeste resultaat hebben maatregelen gericht op de bronnen van vervuiling: het gemotoriseerd verkeer, auto’s, vrachtwagens, maar ook bijvoorbeeld schepen en industrie. Op de schaal van Nederland is er het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit met landelijke acties om de luchtkwaliteit te verbeteren (zie www.vrom.nl). Omdat het project A2 Maastricht gevolgen heeft voor de luchtkwaliteit is het project vanaf het begin onderdeel van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.

Luchtkwaliteit van de Groene Loper voor A2 Maastricht
De belangrijkste maatregelen op hoofdlijnen:

• De luchtkwaliteit bij woningen in Maastricht Oost verbetert na realisatie van de tunnel sterk. De aanpak voor luchtkwaliteit in het plan de Groene Loper van Avenue2 heeft veel aandacht voor de maatschappelijke wens om gezondheidsrisico's zoveel mogelijk uit te bannen. Met het plan wordt het hoogste wettelijk niveau bereikt bovenop de tunnel en bij de tunnelmonden. Er zijn straks geen stilstaande auto's met draaiende motoren op de A2/N2 voor en in de stad en van het huidige verkeer tussen Geusselt en Europaplein verdwijnt 80% onder de grond. Bovengronds ontstaat een soort ‘woonerf-klimaat’.
• De Groene Loper bevat een aantal maatregelen die gericht zijn op het voldoen aan de wet zoals verspringende tunnelmonden, verdiepte ligging van de tunnelmonden, situering van de tunnelmonden in een open gebied. Daarnaast bevat het plan óók maatregelen die uitsluitend zijn gericht op het verbeteren van het leefklimaat rondom de A2, op de gezondheid van de burgers: situering van de tunnelmonden op relatief grote afstand van woningen, de verplaatsing van A2 in oostelijke richting nabij Nazareth, het verplaatsen van de Viaductweg in zuidelijk richting in combinatie het opheffen van woonbestemmingen ten zuiden van de Viaductweg.

De belangrijkste maatregelen per deelgebied; bovengronds tussen Geusselt en Europaplein en de tunnelmonden. 

Tussen Geusselt en Europaplein 
In het gebied tussen Geusselt en Europaplein maakt de leefomgeving een grote sprong vooruit: minder verkeer, meer groen, en letterlijk ruim baan voor voetgangers en fietsers, betere lucht, minder geluid, en A2-buurten zoals bijv. Wyckerpoort en Wittevrouwenveld kunnen echte buren worden en leven niet langer met de rug naar elkaar.

Maatregelen:

• Zowel het doorgaande verkeer als het overgrote deel van het verkeer met bestemming Maastricht gaat door de tunnel van ruim 2km. Ten opzichte van het huidige aantal voertuigen is dit bovengronds een daling van ruim 80%. Hierdoor wordt de lucht tussen knooppunt de Geusselt en knooppunt Europaplein veel schoner.
• Bovengronds ontstaat een soort 'woonerfklimaat'.
• Er is gekozen voor een relatief lange tunnel om de afstand tussen tunnelmonden en gevoelige locaties zoals woningen en scholen te verruimen. De tunnelmonden liggen in een meer “open” gebied, wat leidt tot lagere concentraties.

Aandachtspunten tunnelmonden bij Geusselt en Europaplein; extra maatregelen voor luchtkwaliteit

Ook bij de tunnelmonden gaat de leefomgeving erop vooruit: geen stilstaande auto's met draaiende motoren, een vekeersoplossing vormgegeven in een 'groene heuvel'.

Maatregelen Geusselt:

• Verkeer voor bedrijventerrein Beatrixhaven heeft eigen afslag en rijdt niet meer via Geusselt.
• Geen vervuiling meer door stilstaande auto’s met draaiende motoren.
• De A2 verschuift bij knooppunt de Geusselt ongeveer 30 meter naar het oosten en komt daardoor verder van de Nazarethflats te liggen. Dit zorgt voor een schonere lucht, minder geluidshinder en een prettigere leefruimte bij de woningen.

• De Viaductweg komt zuidelijker te liggen en de zuidelijke woonbebouwing aan de Viaductweg wordt vervangen door kantoren. Hierdoor wordt de afstand van woningen aan beide zijde van de Viaductweg vergroot.

• Ook komt de aansluiting met de A2 hoger te liggen, wat leidt tot lagere concentraties van verontreinigende stoffen.
• Er komt een gestapelde tunnel waardoor de onderste tunnelbuizen dieper liggen dan bij een niet gestapelde tunnel. Het voordeel hiervan is, dat de weg langer verdiept ligt. Dit heeft een positief effect op de verspreiding naar de omgeving en is gunstig voor de luchtconcentraties nabij Nazareth.
• Er is gekozen voor verspringende tunnelmonden. In vergelijking met samenvallende tunnelmonden zorgen verspringende tunnelmonden voor minder hoge concentraties in de directe omgeving van de tunnelmonden. Hierdoor is er nergens sprake van normoverschrijding.

Maatregelen Europaplein:

• Geen vervuiling meer door stilstaande auto’s met draaiende motoren.
• Er komt een gestapelde tunnel waardoor de onderste tunnelbuizen dieper liggen dan bij een niet gestapelde tunnel. Het voordeel hiervan is, dat de weg langer verdiept ligt. Dit heeft een positief effect op de verspreiding naar de omgeving en is gunstig voor de luchtconcentraties nabij woningen.
• Ook hier is gekozen voor verspringende tunnelmonden. In vergelijking met samenvallende tunnelmonden zorgen verspringende tunnelmonden voor minder hoge concentraties in de directe omgeving van de tunnelmonden. Hierdoor is er nergens sprake is van normoverschrijding.
• In de nieuwe situatie liggen alle verkeersfuncties ten zuiden van de Kennedybrug en daarmee op grotere afstand van woonfuncties.

• In de huidige situatie liggen veel verkeersfuncties (zoals op- en afritten) ten noorden van de Kennedeybrug, nabij woningen. 

Ter onderbouwing van het Integraal Plan de Groene Loper zijn ook Specialistische Rapporten gemaakt, een daarvan betreft Luchtkwaliteit. Dit is in te zien in het Informatiecentrum aan de President Rooseveltlaan 101.

Luchtzuivering
De luchtkwaliteit bij woningen in Maastricht Oost verbetert straks sterk.  De aanpak voor luchtkwaliteit in het plan de Groene Loper heeft veel aandacht voor de maatschappelijke wens om gezondheidsrisico’s zoveel mogelijk uit te bannen. 
Omdat de Groene Loper overal voldoet aan de wet, is er niet gekozen voor het afzuigen en filteren van de lucht die vrijkomt bij de tunnelmonden. Aan afzuigen en filteren kleven ook een aantal bezwaren. Afzuigen en filteren kost erg veel energie en is daarmee een milieuonvriendelijke maatregel. Het opwekken van energie leidt op zich ook weer tot luchtverontreiniging, zij het buiten de stad.
Luchtzuivering heeft alléén effect op de bijdrage van het wegverkeer aan de luchtvervuiling, deze is maximaal 10 à 15% van het fijnstof en maximaal 30 à 40% van NO2.

Er zijn momenteel systemen in ontwikkeling, die minder of geen energie zouden kosten, maar deze bevinden zich nog in een experimentele fase. Tijdens de aanbestedingprocedure voor A2 Maastricht hebben gerenommeerde marktpartijen in onderlinge concurrentie wensen, noodzaak en mogelijkheden van luchtzuivering onderzocht. Geen van de marktpartijen heeft luchtzuivering toegepast.

De actiegroep ‘Klaor Loch’ stelt dat de aanpak van luchtkwaliteit in het plan de Groene Loper niet zou voldoen aan de wet. Dit is feitelijk onjuist.  Verder stelt ‘Klaor Loch’ een concept voor luchtzuivering, dat geen energie kost, maar zelfs energie oplevert, gevonden te hebben. Hierover hebben twee gesprekken plaatsgevonden met o.a. de voorzitter van de stuurgroep A2 Maastricht en de directeur van het projectbureau A2 Maastricht. Daarbij is gesteld:

• Dat A2 Maastricht openstaat voor nieuwe ideeën, wat al is begonnen met een aanbestedingswedstrijd voor marktpartijen waarvan de plannen aan het publiek zijn voorgelegd in een grootscheepse consultatie eind 2008 begin 2009.
• Dat de Groene Loper voldoet aan de wet Luchtkwaliteit.
• Dat een initiatief voor extra maatregelen gebaseerd moet zijn op beproefde technieken, een eigen aantoonbare financiering moet hebben, moet passen binnen het strakke tijdpad van het project A2 Maastricht en de regels van de reeds afgesloten aanbestedingsprocedure.

Meten of berekenen van de luchtkwaliteit
Zowel voor de Groene Loper, als ook voor alle andere plannen in Nederland, is luchtkwaliteit berekend. Dit is wettelijk zo bepaald. Meten heeft namelijk een aantal zwaarwegende beperkingen. Om gebruik te kunnen maken van meetgegevens dient over een volledig jaar te worden gemeten. De meetgegevens bevatten alleen informatie over die specifieke locatie en zeggen niets voor een groter gebied. Daarnaast geven ze alleen informatie over een periode uit het verleden, terwijl in voor A2 Maastricht juist conclusies naar de toekomst toe getrokken moeten kunnen worden. Berekeningen geven informatie over een groot gebied én over toekomstige jaren.
Bij berekeningen wordt gebruik gemaakt van door het Ministerie van VROM voorgeschreven gecertificeerde rekenmodellen. In deze rekenmodellen worden invoergegevens gebruikt voor achtergrondconcentraties en emissiefactoren van voertuigen die door het Rijksinstituut voor volksgezondheid en Milieu (RIVM) van het ministerie van VROM worden vastgesteld. De achtergrondconcentraties worden vastgesteld op basis van metingen door een landelijk meetnet. In Limburg wordt op een aantal locaties gemeten. Voor Maastricht zijn de metingen die gedaan worden in Wijnandsrade relevant. Deze worden door het RIVM vertaald naar de lokale situatie in Maastricht. Hierbij wordt de invloed van lokale bronnen in en om Maastricht betrokken. Emissies worden ook gemeten.

Toekomstige regelgeving in 2015
De Groene Loper voldoet aan alle wettelijke normen, zoals die volgens de huidige wet op de luchtkwaliteit in 2011 (PM10) en in 2015 (NO2) behaald dienen te worden en biedt een duurzame, toekomstvaste oplossing voor de luchtvervuiling in Maastricht Oost. Het is bekend dat hoogstwaarschijnlijk in 2015 de norm van 25 μg/m3 zal gaan gelden voor zeer fijne stofdeeltjes (PM2,5). De Groene Loper kan hier nog niet op getoetst worden, omdat reken- en/of meetmethodes nog niet voorhanden zijn. De schattingen van het Planbureau voor de Leefomgeving laten zien dat de huidige PM2,5-concentraties mogelijk gemiddeld al onder de 20 μg/m3 liggen voor het stedelijk gebied. Het is dan ook waarschijnlijk dat bij het vaststaande beleid in 2015 aan de nieuwe verplichting van PM2,5 kan worden voldaan.
Het Planbureau voor de Leefomgeving is hét nationale instituut voor strategische beleidsanalyses op het gebied van milieu, natuur en ruimte. Het planbureau valt onder het ministerie van VROM. Naast het ministerie van VROM verzoeken ook andere departementen (m.n. VenW, LNV, EZ, BuZa) het planbureau onderzoek te verrichten naar vraagstukken op het gebied van milieu, natuur en ruimte.

Gevoelige bestemmingen zoals scholen

Eind 2008 is het Besluit gevoelige bestemmingen (luchtkwaliteit) in werking getreden voor nieuwe gevoelige functies. Dit Besluit betekent een onderzoeksplicht voor het bestemmen van nieuwe gevoelige functies binnen de zones van 300 meter vanaf de rand van een rijksweg en 50 meter vanaf de rand van een provinciale weg. Komen er binnen deze zones nieuwe gevoelige functies dan mogen de grenswaarde voor fijn stof of voor stikstofdioxide  niet worden overschreden.
De afstanden gelden voor nieuwe gebouwen:
a. voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs of overig onderwijs aan minderjarigen;
b. voor kinderopvang;
c. als verzorgingstehuis, verpleegtehuis, of bejaardentehuis;
d. voor een combinatie van genoemde functies.

De Groene Loper voor A2 Maastricht heeft te maken met bestaande bebouwing. Het ‘Besluit gevoelige bestemmingen’ is formeel niet van toepassing. Gezien het maatschappelijk belang van het leefklimaat, is er toch in de geest van het besluit gekeken naar de concentraties bij gevoelige bestemmingen. Deze zitten ruim onder de grenswaarde voor fijn stof of voor stikstofdioxide .

Meer vragen en antwoorden over luchtkwaliteit vindt u bij 'vraag en antwoord' of klik hier.